අනුමානය හා ප්රත්යක්ෂය අනුමානය අනුමානය යනු ලබා ඇති පළපුරුද්ද අනුව තක්සේරු කිරීම හෙවත් නිගමනය කිරීමයි. වෙනත් විදියකින් කියතොත් ඉන්ද්රිය මගින් හෝ වෙනත් ආකාරයකින් ප්රත්යක්ෂ කළ නොහැකි දෑ පිළිබඳව ලබන ඥානය අනුමානයයි. මූලික වශයෙන් දැනුම ලබා ගැනීමේ මාර්ගයක් ලෙස අනුමානයට සුවිශේෂී ස්ථානයක් හිමි වී ඇත .තමාට ප්රත්යක්ෂව දෙයක් පදනම් කර ගනිමින් ප්රත්යක්ෂ නොවූ දෙයක් පිළිබඳව කරනු ලබන ප්රජානනය අනුමානය වේ . වෙනත් වචනවලින් ප්රකාශ කරන්නේ නම් තමා විසින් කලින් ඇතිකරගන්නා ලද දැනුමක් අනුව මැන බලා ඇති කරගන්නා ඥානය අනුමානය නම් වේ . ඤාණ මාර්ගයක් වශයෙන් ප්රත්යක්ෂය පිළිබඳව මෙන්ම අනුමානය පිළිබඳව ද යම් අදහස් මූලාශ්රවල සඳහන් වේ . අනුමානය කාලය හා දේශයෙන් ඈත් වූ දේ පිළිබඳව ලබන ඥානය වේ . උදා -: යමෙකු ඉදිරියෙහි දිස්වන ගින්න ප්රත්යක්ෂයට ගෝචර වේ . ඒත් ගෙයක් තුළ වූ ගින්න නො දැක දුම් කවුළුවෙන් පිටවන දුම දැක එහි ගින්නක් ගින්නක් තිබේයැයි අනුමානය කොට අනුමානය...
